Küçük ünlü uyumu nedir kısaca örnekleri

Konusu 'Türkçe edebiyat' forumundadır ve Ceren tarafından 17 Kasım 2015 başlatılmıştır.

  1. Ceren

    Ceren Süper moderatör

    Katılım:
    4 Kasım 2014
    Mesajlar:
    2.233
    Küçük ünlü uyumu örnekleri kısaca

    Bir kelimedeki ünlü harflerin düzlük-yuvarlaklık ve darlık genişlik yönünden uyumuna küçük ünlü uyumu diyoruz..

    Ayrıca Düzlük - yuvarlaklık uyumu da denir.

    İki Temel Kuralı Vardır:

    1- Kelimenin ilk hecesi düz (a- e- ı - i) ise diğer hecelerdeki ünlülerde düz (a- e- ı - i) olmalıdır.
    Düz Düz
    (a- e- ı - i)=(a- e- ı - i)

    2- Kelimenin ilk hecesi yuvarlak (o-ö-u-ü) ise ondan sonraki ünlüler düz-geniş (a-e); ya da
    dar-yuvarlak (u-ü) olmalıdır.

    Yuvarlak (o-ö-u-ü) = düz-geniş (a-e) ya da dar-yuvarlak (u-ü)



    Uyarı:1

    K.Ü.U. aranırken bir önceki hecedeki sesli harfe göre değerlendirme yapılır.

    ÖRNEK:
    Kapılar (D-D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    sıcaklık (D-D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    sonsuzluk (Y-Dy-Dy) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    öykücüler (Y-Dy-Dy-Dg) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    tükenmek (Y-Dg-Dg) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    şahit (D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    barış (D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    hayvan (D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    sözünden (Y-Dy-Dg) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    kurtulmayı (Y-Dy-Dg-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    tadıyla (D-D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    köstebek (Y-Dg-Dg) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    korucu (Y-Dy-Dy) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar

    D= Düz
    Y= Yuvarlak
    Dy= dar-Yuvarlak
    Dg=Düz-Geniş

    Uyarı:2

    Bazı Türkçe kelimelerin ilk hecesinde “a” varsa ikinci hece “b,m,v” ünsüzlerinin biriyle başlıyorsa; bu ünsüzlerden sonra gelen ünlü , dar yuvarlak “u” olabilir. Bu tür kelimeler Türkçe’dir; fakat kurala uymazlar.

    ÖRNEK:

    yağmur (yağmır),
    hamur (hamır),
    çubuk (çubık),
    savurmak (savırmak,
    havuç,
    karpuz,
    avuç…

    Uyarı:3

    Tek heceli ve birleşik kelimelerde küçük ünlü uyumu aranmaz.

    Ses,
    kuş,
    atasözü,
    özveri…

    Uyarı:4

    Dilimizdeki –yor ve –ki eki küçük ünlü uyumunu bozar.

    Gülüyor
    seviyor
    onunki
    şununki

    Uyarı:5

    Küçük ünlü uyumuna uymayan kelimeler dilimize yabancı dillerden girmiştir.

    Radyo,
    koro,
    polis,
    potin,
    torpil,
    komik,
    döviz,
    balon,
    havuz…